Başlangıç
Nasıl oyuncu olunur? Eğitim, ajans, seçme
Oyuncu olmanın tek bir yolu yoktur; ama yolların hepsi aynı üç şeyden geçer: eğitim almak, sahnede ya da kamera önünde deneyim biriktirmek ve seçmelere girerek iş aramak. Türkiye’de bu, konservatuvar ya da üniversite eğitimiyle de, kurs ve atölyelerle de, amatör tiyatrodan başlayarak da yapılabilir. Hangi yolu seçersen seç, belirleyici olan düzenli çalışma ve sabırdır.
Bu yazı bir garanti değil, bir harita sunar. Okulların, kurumların ve ajansların koşulları değişir; karar vermeden önce her zaman güncel ve resmî kaynağa bak.
1. Eğitim yolları
Konservatuvar ve üniversite
Devlet konservatuvarlarının ve bazı üniversitelerin oyunculuk ya da tiyatro bölümleri lisans düzeyinde eğitim verir. Bu bölümlere genellikle özel yetenek sınavıyla girilir; sınavın aşamaları, başvuru şartları ve tarihleri okula ve yıla göre değişir. Başvurmayı düşündüğün okulun güncel kılavuzunu oku.
Bu yolun sana verdikleri: birkaç yıla yayılan düzenli bir program (ses, beden, sahne, tiyatro tarihi), sürekli sahneye çıkma fırsatı ve birlikte büyüyeceğin bir çevre. İstediği şey: zaman ve sınavı geçmek. Hazırlık için konservatuvar sınavı rehberine bak.
Kurslar ve atölyeler
Özel oyunculuk kursları, tiyatroların ve kültür merkezlerinin atölyeleri, başka bir işte çalışan ya da başka bir bölümde okuyanlar için ulaşılabilir bir yoldur. Süreleri, içerikleri ve ücretleri kurumdan kuruma çok değişir. Bir kursun neyi verdiğini, evde provanın neyi karşılayabildiğini kurs mu, evde prova mı? sayfasında karşılaştırdık.
Bir kursa yazılmadan önce sor:
- Eğitmenler kim, bugün nerede çalışıyorlar?
- Sınıf kaç kişi, haftada kaç saat sahne çalışması yapılıyor?
- Deneme dersine girebilir miyim?
- Dönem sonunda bir gösteri var mı?
“Mezunlarımız dizilerde oynuyor”, “ajansa garanti kayıt” gibi vaatleri soğukkanlı değerlendir. İyi bir kurs sana iş değil, çalışma disiplini ve sahne saati vaat eder.
Amatör ve üniversite tiyatroları
Üniversite tiyatro toplulukları, belediyelerin ve derneklerin amatör toplulukları, eğitim kadar değerli bir şey verir: gerçek seyirci önünde oynama deneyimi. Bir oyunun aylarca provasını yapıp sahneye çıkarmak, hiçbir dersin tam olarak öğretemeyeceği bir şeydir. Bu yol, öteki yolların alternatifi değil tamamlayıcısıdır.
Kendi başına çalışma
Okumak, izlemek, ses ve metin çalışmak tek başına yapılabilir ve her yolun parçasıdır. Tek başına yeterli değildir, çünkü oyunculuk karşındakiyle yapılan bir iştir; ama dersler ve provalar arasındaki günleri boş geçirmemeni sağlar. Düzen için: tek başına oyunculuk çalışmak.
2. Deneyim biriktir
Eğitim devam ederken ya da hemen ardından, oynayabileceğin her yerde oyna:
- Öğrenci filmleri ve kısa filmler. Sinema ve iletişim öğrencileri sürekli oyuncu arar. Kamera önünde durmayı, çekim düzenini ve sabretmeyi burada öğrenirsin.
- Bağımsız ve amatör tiyatro oyunları. Küçük salon, uzun prova, çok öğrenme.
- Okuma tiyatroları ve atölye gösterileri. Kısa hazırlıkla seyirci önüne çıkmanın yolu.
Bu işlerin çoğu para kazandırmaz, ama iki şey bırakır: gösterebileceğin kayıtlar ve seni tanıyan insanlar. Sektörde işlerin önemli bir kısmı, daha önce birlikte çalışmış insanların birbirini önermesiyle bulunur.
3. Tanıtım malzemeni hazırla
Seçmelere başvurmak için genellikle üç şey istenir:
- Fotoğraf. Sade, güncel, sana benzeyen bir portre. Ağır rötuş ve filtre işe yaramaz; seçmeye geldiğinde fotoğraftaki kişi olmalısın.
- Özgeçmiş. Eğitimin, oynadığın işler, bildiğin diller ve özel becerilerin (şan, enstrüman, dans, spor). Kısa ve doğru olsun; yapamadığın şeyi yazma.
- Tanıtım videosu. Oynadığın işlerden kısa bir derleme ya da iyi çekilmiş bir iki sahne. Elinde kayıt yoksa bir sahneyi evde çekebilirsin; nasıl yapılacağını self tape yazısında anlattık.
4. Ajanslar
Oyuncular işlere çoğunlukla ajanslar ve menajerler aracılığıyla ulaşır. Kabaca iki tür vardır: figüran ve yardımcı rol bulan cast ajansları ve oyuncuyu kariyeri boyunca temsil eden menajerlik ajansları. İkisinin çalışma biçimi ve senden bekledikleri farklıdır.
Bir ajansla görüşmeden önce:
- Hangi oyuncuları temsil ettiklerine ve hangi işlere oyuncu verdiklerine bak.
- Sözleşmeyi imzalamadan önce oku: süre, komisyon, fesih koşulları. Anlamadığın maddeyi sor.
- Kayıt ücreti isteyen, zorunlu fotoğraf çekimi ya da kurs paketi satan yerlere temkinli yaklaş. Ajansın geliri genellikle senin aldığın işin komisyonundan gelir.
Emin olamadığında meslek örgütlerine danışabilirsin. Oyuncular Sendikası, oyuncuların hakları ve seçme süreçleri üzerine belgeler yayımlıyor; güncel metinler sendikanın kendi sitesindedir.
5. Seçmeler
İş, seçmelerden geçer. Seçme (audition) çağrıları ajansından, yapım şirketlerinin ve tiyatroların duyurularından ya da açık çağrılardan gelir. Giderek daha fazla seçme, evde çekip gönderdiğin videoyla yapılır.
Seçme bir beceridir ve çalışılarak gelişir: metni hızlı okumak, bir karar vermek, yönlendirmeyi uygulamak. Adımlar için: seçmeye nasıl hazırlanılır.
Ret, bu mesleğin olağan parçasıdır. Bir rol için pek çok kişi denenir ve sonuç çoğu zaman oyunculuğunun dışındaki nedenlere bağlıdır: yaş, görünüş, öteki oyuncularla uyum. Her seçmeden sonra kendine tek bir soru sor (“Hazırlığımda neyi farklı yapardım?”), sonra bırak.
Sık sorulan sorular
Oyuncu olmak için konservatuvar şart mı? Hayır. Konservatuvar mezunu olmayan pek çok oyuncu var; ama her birinin arkasında bir biçimde alınmış eğitim ve yıllarca süren çalışma bulunur.
Kaç yaşında başlanır? Belirli bir yaş yoktur. Okulların başvuru için yaş sınırı olabilir; kılavuza bak. Kurslar ve amatör topluluklar her yaşta başlamaya açıktır.
Ne kadar sürer? Bunu kimse söyleyemez. İlk işini birkaç ayda alan da var, yıllarca bekleyen de. Bu yüzden çoğu oyuncu bir süre başka bir işle birlikte yürür.
Nereden başlamalıyım? Bu hafta: bir oyun oku, bir oyun izle, yaşadığın yerdeki bir topluluğun ya da atölyenin deneme dersine git. Karar, masada değil provada verilir.